مصطفى النوراني الاردبيلي
47
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
شديد سرفه و سياه سرفه ، براى جلوگيرى از اسهال سادّه نيز مفيد است . « 2 » شاهبلوط كثير الغذا ولى دير هضم است . براى معالجه اسهال نافع است . بريان شده آن براى دردهاى روده و اسهال مفيد است . شاهبلوط داراى ويتامينهاى B و C بوده و به مقدار زياد سلولز و مواد چربى و نشاسته و پروتئين و منيزيم و سديم دارد . شاهبلوط براى بيماران مبتلا به بيمارى قند مضر و نبايد با غذاى ديگرى مثل : سيب زمينى ، برنج ، حبوبات و بقولات مصرف شود . « 3 » پوست و درخت شاهبلوط داراى اثر قابض است . جوشانده آن در موارد ديسانترى و رفع اسهالهاى ساده و يا بهصورت غرغره جهت رفع درد گلو به كار مىرود . خيسانده برگ آن در عرق ، جهت رفع سرفه ، سياه سرفه و يا نزلهها به كار مىرود . ميوه آن حالت خام و بو داده ، داراى 5 / 2 درصد روغن قابل استخراج و ويتامينهاى B و C است . « 4 » شاهبلوط گياهى است كه در ريشه و بيخ آن غدّههايى شبيه ميوه بلوط و شاهبلوط وجود دارد به همين علت در كتب طبّ سنتى اين گياه را به نام « بلوط الارض » نام بردهاند و اين غدههاى متورم ريشه است كه در بازار به نام بلوط الارض عرضه مىشود . بلوط الارض گياهى است علفى چند ساله برگهاى آن مركب شامل 2 برگچه و برگچهها سبز بيضى نوك تيز به طول 4 - 2 سانتىمتر و به عرض يك سانتىمتر . ريشه آن داراى غدههايى است به رنگ قهوهاى سير در ابعاد يك فندق شبيه شاهبلوط . اين گياه در ريگزارها و جنگلهاى بدون درخت و موستانها مىرويد . « 1 » درختى است زينتى و به ارتفاع 20 تا 25 متر كه منشأ آن در كتب مختلف به تفاوت ، شمال هندوستان ، بالكان و ايران ذكر شده است . از مشخصات آن اين است كه برگهايى بزرگ ، شامل دمبرگ دراز و مركب از 5 تا 7 برگچه مجتمع ، به رنگ سبز و گلهايى معطّر به رنگ سفيد مايل به گلى و مجتمع بهصورت خوشه دارد . مادگى آن مركب تخمدانى
--> ( 2 ) - معارف گياهى ج 5 ، ص 275 . ( 3 ) - مجموعه طب سنتى و گياهى ، ص 248 . ( 4 ) - گياهان دارويى ، ج 3 ، ص 105 . ( 1 ) - معارف گياهى ، ج 4 ، ص 119 .